شدن باقى مىمانده است . « 1 » به نوشتهء ياقوت : اين شهر در ساحل دريا ، ميان افريقيه و مغرب قرار داشت و نخستين بار ناصر بن علناس بن حماد بن زيرى بن مناد بن بلقيّن در حدود 457 ق / 1064 - 1065 م آن را بنا كرد . بجايه در قديم بندرى بوده و بعدا به صورت شهر درآمده است . در سمت قبلهء اين شهر كوهى است كه پايتخت شاهان بنى حماد ( كه قلعه‌اى بود ) در آن قرار داشت و به نام بانى آن ، ناصريه خوانده مىشده است . ناصريه شهر نيازمند به همهء شهرها بوده چون منافع خاصى نداشته و تنها پايتخت آن سرزمين بوده است . كشتيهايى كه در كنار بجايه لنگر مىاندازند از آنجا به اطراف و اكناف سفر مىكنند . . . علت انتخاب شهر بجايه آن بود كه تميم بن معزّ بن باديس صاحب افريقيه به نزد پسر عموى خود ناصر بن علناس سفيرى به نام محمد بن البعبع را براى رفع كدورت و اختلافى كه فيما بين آنها بود فرستاد . سفير نزد ناصر بن علناس به صاحب خود تميم خيانت كرد و او را از اسرار تميم آگاه و به جنگ با تميم تشويق كرد و ساختن قلعه را به جاى شهر به او پيشنهاد كرد . « 2 » ابو الفداء مىنويسد : بجايه مركز مغرب اوسط است . رودخانه‌اى دارد و در اطراف آن بوستانها قرار دارد . « 3 » ابن بطوطه ، جهانگرد طنجه‌اى ، در نيمهء اول قرن هشتم هجرى از بجايه كه در آن زمان در دست موحدين بوده ديدن كرده ، مىنويسد : از شهر الجزاير . . . به شهر بجايه رسيديم . . . امير بجايه در آن زمان ابو عبد الله محمد بن سيد الناس الحاجب بود . از جمله بازرگانان تونسى كه با ما از مليانه آمده بودند ، محمد حجر . . . بود كه وفات كرد و سه هزار دينار طلا ارث باقى گذاشت . او ابن حديده نامى از مردم الجزاير را به وصايت خود معين كرده بود تا آن پول را به وارث او برساند . ليكن خبر به گوش امير شهر رسيد پول را از چنگ وصى درآورد و اين نخستين بار بود كه من شاهد ستم و بيدادگرى عمّال و مأموران « الموحدين » بودم . ابن بطوطه اضافه مىكند : از وقتى كه به شهر بجايه رسيديم ، گرفتار تب شدم ، يكى از همراهانم معتقد بود كه من در بجايه بمانم تا حالم بهتر شود اما نپذيرفتم . . . از بجايه حركت كرده به شهر قسنطينه ( كنستانتين ) رفتيم « 4 » .

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 259 - 261 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 339 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 183 . ( 4 ) . سفرنامه ابن بطوطه ؛ ج 1 ، ص 7 - 8 .